Perfectionisme wordt vaak gezien als een eigenschap met twee kanten: het maakt je nauwkeurig en gedreven, maar het kan ook uitputtend zijn. Dat klopt, maar wat ligt er onder het perfectionistische gedrag.
Waar komt het vandaan?
In mijn praktijk zie ik meestal de mensen bij wie perfectionisme niet zozeer een karaktertrek is, maar waarbij het is ontstaan als reactie op vroege ervaringen. Hard werken voor aandacht van een ouder die het zelf zwaar had. Presteren omdat dat de manier was om gezien te worden, thuis of op school. In beide gevallen zit er vrijwel altijd een verminderd zelfbeeld onder. Het gevoel dat je goed genoeg moet zijn, of misschien wel dat je nog niet goed genoeg bent en daarnaar toe moet werken. Perfectionisme is in dat geval een beschermingsmechanisme. Als ik harder werk, word ik wel gezien of gewaardeerd.
Zelfkritiek en pleasen
Wat ook opvalt is dat de kritiek die vaak samengaat met perfectionisme in veel gevallen niet naar buiten is gericht bij mensen met perfectionistische beschermingsmechanismen. Het is niet de ander die tekortschiet, het is de persoon zelf. De innerlijke criticus is vaak streng, consequent en moeilijk te negeren.
Daarnaast ervaart men vaak moeite met grenzen aangeven, een neiging tot pleasen, of de angst om te teleurstellen. Die combinatie is niet toevallig, ze komen allemaal voort uit hetzelfde patroon. De overtuiging dat jouw waarde afhangt van wat je doet, of hoe je overkomt op anderen.
Wat helpt
Vaardigheden leren om anders om te gaan met zelfkritiek is waardevol en iets wat ik in behandeling meeneem. Duurzame verandering begint bij het begrijpen waar het patroon vandaan komt en hoe het zich uit in het dagelijks leven. Vaak zijn mensen verbaast hoe het verweven is in hun dagelijks leven. Tevens is er aandacht voor het verwerken van eventuele negatieve ervaringen of onderliggende emoties die het patroon instandhouden of versterken.